شهادت فاطمه زهرا

شب در سکوت غمگین در ماتم و سیه  پوش

نالید   از   مدینه    از  مردمان      خاموش

بر روی   دوش  حیدر  آن   یاس قد   خمیده

آن  کوچه های  خاکی، اینگونه    غم  ندیده

آن شب صدای گریه درسینه بود  وخاموش

جاری شد اشک زینب،شایدکه رفته ازهوش

مادر به زینب آن شب از عشق گفته بودش

از  حنجر  بریده  ، از  تشنگی   در   آتش

زینب  درون  قلبش  فریاد  را  نگه داشت

در صحنه ی اسارت از ظلم پرده برداشت

آن شب دو دست حیدر  لرزید از  خجالت

گویا  که ریشه  دارد در  مردمان  جهالت

از دست مردمان بود  آن  ناله های  حیدر

ای کاش مرده بودم  در جنگ بدر و خیبر

در لحظه های آخر اینگونه دردو دل کرد

بارید او غسل او را با صورت خجل کرد

آهسته با تو می گفت ای  نزد  من  امانت

من  را  ببخش  اینک ،  دیدار  تا  قیامت

زان پس علی به کنجی ازخانه اکتفا کرد

از حق خود گذشت و پیکار را رها کرد

حسرت به  دل بمانید  ای مردمان  عالم

نا محرمان  ندانند  این راز  دخت  خاتم

                 در   جمله ها   نگنجد  هرگز   غم  دل  یار

                 گر کوه باشی از غم ویران شوی تو صدبار

شعر از محمدرضا صدری

شاعر انجمن شعر شبستان

                                                 راه روشن

 ای  رفیقان  یادتان در ذهنم است

زندگی  بی یاد  یاران مبهم  است

یاد باد  آن جبهه های  پاک عشق

جلوه های   ناب   پر تکرا ر عشق

بند  پوتین های  خاکی    بسته بود

دشمن از دست شما  دلخسته بود

چهره ها  نورانی  از فرط  خضوع

تازه می شد روحتان با هر وضو

دشمن از نام  بسیجی ترس داشت

هر قدم  از راهتان صد درس  داشت

شب صدای یارب ازسنگر به گوش

روز  با  دشمن به  پیکار و  خروش

خنده هاتان     بر گذار     روزگار

اشکهاتان  در  غم  هجران   یار

اشکریزان نیمه شب سرروی خاک

غسل  می دادید  دل صدباره  پاک

شب به روی قاب عکس  افتاده  نور

یادم  آمد  آن   شب   سخت   عبور

رد شدیم آن شب از آن میدان مین

ملتهب   بود   از  قدمهاتان   زمین

جای  ماندم   در   پس   آن   انفجار

چون  شما  قسمت  نشد  دیدار یار

قسمتم  این   بود   تنهاتر   شوم

در   فراغ    دوستان   پرپر  شوم

ای رفیقان  یادتان در ذهنم  است

عهدمان  تا آسمانها  محکم است

عهد بستیم و گسستیم از جهان

تا  که   جان  بازیم   بر  ایمانمان

من چرا جا  ماندم  از  آن   قافله

کم  نشد   با  گریه هایم  فاصله

شایداینجا جبهه های دیگراست

پر گشا  اینجا  هوای دیگر است

خونتان  روشنگر  راه  من  است

باشما ره برجوانان روشن است

آرزویم    اقتدار    میهن   است

لاله ها،اکنون بهار میهن است

                             ننگ بادم گر  نشینم  وقت کار

                              در  تلاشم   تا  ببینم  روی یار

شعر از محمد رضا صدری

شاعر انجمن شعر شبستان

•  می نوش که عمر جاودانی این است
خود حاصل از ایام جوانی این است
هنگام گل و باده و یاران سر مست
خوش باش دمی که زندگانی این است   

•  ای دل! غم این جهان فرسوده مخور
بیهوده نه ای غمان بیهوده مخور
چون بوده گذشت و نیست نابوده پدید
خوش باش غم بوده و نابوده مخور

•  در دایره ای که آمدن ،رفتن ماست
آن را نه بدایت نه نهایت پیداست
کس می نزند دمی در این عالم راست
کاین آمدن از کجا و رفتن به کجاست

•  این یک دو سه روزه نوبت عمر گذشت
چون آب به جویبار و چون باد به دشت
هرگز غم ایام مرا یاد نگشت
روزی که نیامدست و روزی که گذشت

زندگی نامه ی حکیم خیام

امام غیاث الدین ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری یکی از حکما و ریاضی دانان و شاعران بزرگ ایران در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم است. سال ولادت او دقیقاً مشخص نیست. او در شهر نیشابور به دنیا آمد. به این علت به او خیام می گفتند که پدرش به شغل خیمه دوزی مشغول بوده است.

او از بزرگترین دانشمندان عصر خود به حساب می آمد و دارای هوشی فوق العاده بوده و حافظه ای نیرومند و قوی داشت. در دوران جوانی خود به فراگیری علم و دانش پرداخته به طوری که در فلسفه و نجوم  و ریاضی به مقامات بلندی رسید و در علم طب نیز مهارت داشته به طوری که گفته شده او سلطان سنجر را که در زمان کودکی به مرض آبله گرفتار شده بود معالجه کرد.

او به دو زبان فارسی و عربی نیز شعر می سرود و در علوم مختلف کتابهای با ارزشی نوشته است. خیام در زمان خود دارای مقام و شهرت بوده است و معاصران او همه وی را به لقبهای بزرگی مانند امام، فیلسوف و حجة الحق ستوده اند ،

شهرت او گرچه بیشتر به شاعری است اما در واقع خیام فیلسوف و ریاضی دانی بود که به آثار  ابوعلی سینا پرداخت و یکی از خطبه های معروف او را در باب یکتایی خداوند به فارسی ترجمه کرد. اولین اشاره ای که به شعر خیام شده، صدسال پس از مرگ اوست.

رساله وی در  جبر و مقابله و رساله ای دیگر، که در آن به طرح و پاسخگویی به مشکلات هندسه اقلیدس پرداخته، از جمله مشهورترین آثار ریاضی اوست.

خیام منجم بود و تقویم امروز ایرانی، حاصل محاسباتی است که او و عده ای از دانشمندانی دیگر، در زمان جلال الدین ملک شاه سلجوقی انجام دادند و به نام وی تقویم جلالی خوانده می شود. خیام در باب چگونگی محاسبات نجومی خود رساله ای نیز نوشته است. وی علاوه بر ریاضی و نجوم، متبحر در فلسفه ، تاریخ جهان،زبانشناسی و فقه نیز بود. علوم و فلسفه یونان را تدریس می کرد و دانشجویان را به ورزش جسمانی و پرورش نفس تشویق می کرد. از همین رو، بسیاری از صوفیان و عارفان زمان، او را به خود نزدیک می یافته اند.

بنا به روایتی خیام سفرهایی به سمرقند و بلخ و هرات و اصفهان کرد و همه جا با روشنی تمام در باب حیرت و سرگشتگی فلسفی خویش سخن می گفت و معتقدات دینی را مورد تردید قرار می داد. رساله ای در کیفیت معراج، رساله دیگر درباره علوم طبیعی و کتاب های بسیار به زبان های فارسی و عربی حاصل زندگی نسبتا طولانی اوست.

ویژگیهای شعر خیام

شعر خیام، در قالب  رباعی، شعری کوتاه، ساده و بدون هنرنمایی های فضل فروشانه و در عین حال حاوی معانی عمیق فلسفی و حاصل اندیشه آگاهانه متفکری بزرگ در مقابل اسرار عظیم آفرینش است. تعداد واقعی رباعیات خیام را حدود هفتاد دانسته اند، حال آن که بیش از چند هزار رباعی به او نسبت داده می شود. در دنیای ادب و هنر بیرون از مرزها، خاصه در جهان انگلیسی زبان، خیام معروف ترین شاعر ایرانی است که شهرتش از محافل علمی و ادبی بسیار فراتر رفته است. این شهرت مرهون ترجمه رباعیات او به وسیله ادوارد فیتز جرالد شاعر انگلیسی است. اوست، که در قرن نوزدهم میلادی، افکار بزرگ فیلسوف و شاعر را به جهانیان شناساند و موجب توجه همگان به این اعجوبه علم و هنر گردید.

در حدود دوازده اثر از خیام در علم و فلسفه به جای مانده است، اما همین آثار اندک، وی را در سراسر جهان به شهرت رسانده است. از مهمترین آنها" کتاب جبر" اوست که بهترین اثر در نوع خود در ریاضیات  است. از دیگر آثار او می توان به رساله فی شرح ما اشکال من مصادرات اقلیدس، رساله فی ابراهین علی المسائل الجبر و المقابله (جبر خیام)، میزان الحکم، رساله الکون و التکلیف، الجواب عم ثلاث مسائل اضیاء العقلی، رساله فی الوجود، رساله فی کلیه الوجود، نوروزنامه و کتاب الزیج الملکشاهی که به رومی نیز ترجمه شده ، اشاره کرد.

سرانجام شاعر بزرگ در سال 517 ﻫ . ق در شهر  نیشابور دارفانی را وداع گفت.
او قبل از مرگ خود محل آرامگاه خود را پبش بینی کرده بود که نظامی عروضی در ملاقاتی که با وی داشته این پیش بینی را اینطور بیان کرده : "گور من در موضعی باشد که هر بهاری شمال بر من گل افشان می کند ." نظامی عروضی بعد از چهار سال که از وفات خیام می گذشت به شهر نیشابور رفته و به زیارت مرقد این شاعر بزرگ رفته و با کمال تعجب دید که قبر او درست در همان جایی است که او گفته بود.

ویژگی سخن

خیام در زمینه ادبیات و شعر، بیشترین معروفیت را در رباعیات به دست آورده چون رباعیات او بسیار ساده و بی آلایش و دور از تکلف و تصنع نوع زبان شعری است در عین اینکه شامل فصاحت و بلاغت است دارای معانی عالی و استوار است. خیام در این رباعیها افکار فلسفی خود را به زیباترین شکل بیان می کند و این رباعیها را غالباً در دنبال تفکرات فلسفی خود سروده و به همین علت است که خیام در زمان خود شهرتی در شاعری نداشته و بیشتر به عنوان حکیم و فیلسوف معروف بوده اما بعدها که رباعیهای لطیف و فیلسوفانه او مشهود شد نام او در شمار شاعرانی قرار گرفت که شهرت جهانی پیدا کردند. خصوصیات دیگری که در اشعار خیام نمودار است این است که سخنش در کمال متانت و سنگینی است.

اهل شوخی و مزاح نیست، با کسی کار ندارد چون او حکیمی است متفکر، دنبال سخنوری نیست و هنگامی که در اشعارش دقت می کنیم متوجه می شویم که افکار شعری او بر دو یا سه موضوع بیشتر نیست: یادآوری مرگ، تأسف بر ناپایدار بودن زندگی و بی اعتباری روزگار. از میان شعرای بزرگ ایران کمتر کسی به اندازه خیام است که شهرت جهانی داشته باشد چون اشعار او به زبانهای مختلف ترجمه شده است.

فردوسي استاد بي همتاي شعر و خرد پارسي و بزرگترين حماسه سراي جهان است. اهميت فردوسي در آن است چه با آفريدن اثر هميشه جاويد خود، نه تنها زبان ، بلكه كل فرهنگ و تاريخ و در يك سخن ، همه اسناد اصالت اقوام ايراني را جاودانگي بخشيد و خود نيز برآنچه كه ميكرد و برعظمت آن ، آگاه بود و مي دانست كه با زنده نگه داشتن زبان ويژه يك ملت ، در واقع آن ملت را زندگي و جاودانگي بخشيده است .

بسي رنج بردم در اين سال سي
عجم زنده كـردم بديــن پــــارسي

فردوسي در سال 329 هجري برابر با 940 ميلادي در روستاي باژ از توابع طوس در خانواده اي از طبقه دهقانان ديده به جهان گشود و در جواني شروع به نظم برخي از داستانهاي قهرماني كرد. در سال 370 هجري برابر با 980 ميلادي زير ديد تيز و مستقيم جاسوس هاي بغداد و غزنين ، تنظيم شاهنامه را آغاز مي كند حداقل آرزوي او اين بود كه تركيبي از اقتدار ساسانيان و ويژگيهاي مثبت سامانيان را در ايران ببيند. چهار عنصر اساسي براي فردوسي ارزشهاي بنيادي و اصلي به شمار مي آيد و او شاهنامه خود را در مربعي قرار داده كه هر ضلع آن بيانگر يكي از اين چهار عنصر است آن عناصر عبارتند از: مليت ايراني ، خردمندي ، عدالت و دين ورزي او هر موضوع و هر حكايتي را برپايه اين چهار عنصر تقسيم مي كند. علاوه بر اين ، شاهنامه ، شناسنامه فرهنگي ما ايرانيان است كه مي كوشد تا به تاخت و تاز ترك هاي متجاوز و امويان و عباسيان ستمگر پاسخ دهد او ايراني را معادل آزاده مي داند و از ايرانيان با تعبير آزادگان ياد مي كند؛ بدان سبب كه پاسخي به ستمهاي امويان و عباسيان نيز داده باشد؛ چرا كه مدت زمان درازي ، ايرانيان ، موالي خوانده مي شدند و با آنان همانند انسان هاي درجه دوم رفتار مي شد بنابراين شاهنامه از اين منظر، بيش از آن كه بيان انديشه ها و نيات يك فرد باشد، ارتقاي نگرشي ملي و انساني و يا تعالي بخشيدن نوعي جهانبيني است.

سي سال بعد يعني در سال 400 هجري برابر با 1010 ميلادي پس از پايان خلق شاهنامه اين اثر گرانبها به سلطان محمود غزنوي نشان داده مي شود. به علت هاي گوناگون كه مهمترينشان اختلاف نژاد و مذهب بود اختلاف دستگاه حكومتي با فردوسي باعث برگشتن فردوسي به طوس و تبرستان شد. استاد بزرگ شعر فارسي در سال 411 هجري برابر با 1020 ميلادي در زادگاه خود بدرود حيات گفت ولي ياد و خاطره اش براي همه دوران در قلب ايرانيان جاودان مانده است.

انگيزه فردوسي از آفريدن شاهنامه مبارزه با استعمار و استثمار سياسي ، اقتصادي و فرهنگي خلفاي عباسي و سلطه اميران ترك بود .

آنچه كورش كرد و دارا وانچه زرتشت مهين
زنده گشت از همت فردوسي سحـر آفرين
نام ايــــران رفته بــود از يـاد تا تـازي و تـرك
تركــتــازي را بــرون راندند لاشـــه از كـمين
اي مبـــارك اوستـــاد‚ اي شاعـــر والا نژاد
اي سخنهايت بســوي راستي حبلي متين
با تـــو بد كـــردند و قــدر خدمتت نشناختند
آزمـــنـــدان بــخيـــل و تاجـــداران ضـنــيــن

تاريخ وفاتش را بعضي 411 و برخي 416 هجري قمري نوشته اند.فردوسي را در شهر طوس، در باغي كه متعلق به خودش بود، به خاك سپردند.

 شاهنامه نه فقط بزرگ ترين و پر مايه ترين مجموعه شعر است كه از عهد ساماني و غزنوي به يادگار مانده است بلكه مهمترين سند عظمت زبان فارسي و بارزترين مظهر شكوه و رونق فرهنگ و تمدن ايران قديم و خزانه لغت و گنجينه ادبـيات فارسي است.

فردوسي طبعي لطيف داشته، سخنش از طعنه و هجو و دروغ و تملق خالي بود و تا مي توانست الفاظ ناشايست و كلمات دور از اخلاق بكار نمي برد.

او در وطن دوستي سري پر شور داشت. به داستانهاي كهن و به تاريخ و سنن قديم عشق مي ورزيد.  

حكيم فردوسي خود توصيه مي كند:

تو اين را دوغ و فسانه مدان
به يكسان روش در زمانه مدان
از او هر چه اندر خورد با خرد
دگر بر ره رمز معني برد  

شب فراق نداند که تا سحر چند  است؟

مگر کسی که بزندان عشق در بندست

گرفتم   از  غم   دل   راه   بوستان  گیرم

کدام   سرو  به بالای  دوست  مانندست ؟

پیام  من  که  رساند  بیار  مهر گسل؟

که بر شکستی و ما را هنوز پیوندست

قسم به جان تو خوردن طریق عزت نیست

به خاک پای تو کان هم عظیم  سوگند ست

که با شکستن پیمان و  بر گرفتن دل

هنوز دیده به دیدارت آرزو مند ست

خیال  روی  تو  به  یخ  امید  بنشاندست

بلای  عشق  تو  بنیاد صبر برکنده است

 ز دست رفته نه   تنها  منم  درین  سودا

چه دستها که ز دست تو بر خداوندست

ز ضعف طاقت  آهم  نماند  و ترسم  خلق

گمان برند که سعدی زدوست خرسندست

(سعدی شیرازی)

بارها   گفتم  و  بار    دگر   می گویم

که من دلشده این ره نه بخود می پویم

در پس  آینه  طوطی صفتم  داشته اند

آنچه استاد  ازل  گفت  بگو  می گویم

من اگرخارم اگرگل چمن آرایی هست

که از آن دست که می پروردم میرویم 

دوستان عیب من بیدل حیران مکنید

گوهری دارم و صاحب نظری میجویم

خنده وگریه ی عشاق زجائی دگر است

میسرایم به شب و وقت سحر می مویم

 حافظم گفت  که خاک   در میخانه  مبوی

گو مکن عیب که من مشک ختن می بویم

                                                                                                     ( لسان الغیب )